Sporo, szczególnie w ostatnich dniach, pisze się i mówi o rocznicy Marca ’68. To jednak jakaś nowość, bo dotychczas ta data, nawet w kontekście szerszym, bo wydarzeń zachodnioeuropejskiego i amerykańskiego Maja ’68, była przez dominujący nurt w zadziwiający sposób pomijana. Dziwi mnie to tym bardziej, że w cywilizowanych krajach zachodniej Europy, na przykład we Francji, mówi się o całym d y s k u r s i e majowym, stowarzyszeniach stojących na straży pamięci Maja (przybiera to nawet formy fanatyzmu przypominającego polską obsesję Powstania Warszawskiego, z tą zasadniczą różnicą, że wydarzenia Maja ’68 były zwycięstwem) o literaturze majowej, wystarczy wymienić znanego w Polsce Michela Houellebecqa, ale także nieobecnych (albo prawie nieobecnych) na naszym rynku pisarzy, jak Pierre Merot, Frederic Beigbeder czy Philippe Dijan.

Natomiast w Polsce, w głównym nurcie debaty publicznej, zachodnioeuropejski Maj ’68 postrzegany jest jako inspirujące, ale jednak dość egzotyczne zjawisko intelektualne, pomija się i deprecjonuje – szczególnie w pracach prawicowych historyków i publicystów – wywrotowy i globalny ładunek społeczny, przenosząc akcent, co znowu typowe dla prawicowej publicystyki historycznej, w miejsce tajemniczego zwycięstwa „podejrzanych” salonowych środowisk politycznych. Podejrzanych, bo lewicowych. Jeśli zaś chodzi o polski Marzec ’68 jest dokładnie odwrotnie: w głównym nurcie mówi się i pisze jedynie o demograficznej katastrofie, o antysemickiej nagonce, sprzeciwie studentów („specyficznie” podkreślając, oczywiście, że mieli lewicowe poglądy i pochodzili z bogatych rodzin), pomijając aspekt wydarzenia pokoleniowego, intelektualnego jakim okazały się wydarzenia ’68 roku. Teraz jakby zaczęło się coś zmieniać, może to wpływ modnej ostatnio „polityki historycznej”, ukazał się niedawno drukiem świetny tekst Andrzeja Friszke, ale też autorów zagranicznych, na przykład … Umberto Eco, planowane są wznowienia kultowych książek Adama Michnika („Szanse polskiej demokracji”, „Z dziejów honoru polskiego”), czytałem też, że jeden z „komandosów”, Jan T. Gross przymierza się do napisania książki o skutkach ’68 roku. Za tą „falą” i z okazji rocznicy Marca, musiała ruszyć w końcu władza, i to w dodatku ta – przynajmniej konstytucyjnie – najwyższa, silny prezydent uczciwej Polski, Lech Kaczyński.

Czytając news, że Lech Kaczyński zamierza odznaczyć uczestników Marca odetchnąłem z ulgą – myślałem, że wychodząc ponad swoje osobiste odczucia, animozje, w końcu okaże się politykiem przynajmniej średniego formatu. Niestety – i muszę tutaj przyznać, że specjalnie mnie to nie dziwi – pomyliłem się. Z kompletnie absurdalnych (oczywiście, nie dla fanatyka wizji historii spod znaku IVRP) powodów zabrakło tam Adama Michnika, postaci kluczowej i dla Marca (był przecież jednym z inicjatorów tego ruchu na Uniwersytecie Warszawskim), jak i dla całego procesu demokratycznego w Polsce. Nie jest tajemnicą chorobliwa niechęć Jarosława Kaczyńskiego (i tym samym jego pomocnika i przy okazji brata, Lecha) do Adama Michnika, która skrywa, jak twierdzi Adam Szostkiewicz, zazdrość i zawiść. Mimo to, nawet w obliczu tak oczywistych wydarzeń jak rocznica Marca, bracia Kaczyńscy i ich otoczenie zdecydowali się nie zaprosić Adama Michnika. Zastanawia mnie, co chcialo PiS osiągnąć czy ugrać tą kuriozalną decyzją (komentują ja dzisiaj nawet zagraniczne dzienniki): przecież w oczach wyborców braci Kaczyńskich Michnik i tak dawno został uznany za przyczynę wszelkiego zła. Może był to g e n e r a l n y gest niechęci wobec środowiska „Gazety”, Seweryn Blumsztajn twierdzi, że dostał zaproszenie w ostatniej chwili, ale to znowu, nie byłoby nic nowego: za całe zło, przegraną PiS i problemy „zwykłych Polaków” odpowiadają „szatani” z „Wyborczej”. Albo coś jeszcze innego (ale równie absurdalnego) – wyraz s p r a w i e d l i w o ś c i „historycznej”, przecież Michnik otrzymał już tyle nagród…

Bezspornym pozostaje fakt, że Kaczyńscy (cały czas nie wierzę, że Lech Kaczyński jest zdolny do jakiejkolwiek samodzielnej decyzji personalnej) podejmując decyzję o pominięciu tak wśród zaproszonych, jak odznaczonych Adama Michnika, strzelili sobie w stopę: Adam Michnik znów okazał się niewygodnym dysydentem, a Kaczyński znów potwierdził, że jest małym politykiem, zniewolonym przez własne niechęci i obsesje. Czyli właściwie nic się nie zmieniło?